کلیات طب سوزنی


سوزنی یا اکوپانکچر(ACUPUNCTURE)که به زبان چینی به آن جن جیو (ZHEN JIU) گفته میشود روشی است که با فرو کردن سوزن های بسیار نازک به نقاط خاصی از بدن باعث تسکین درد ویا درمان بیماری های خاصی میشود.براساس تئوری طب سوزنی این نقاط خاص بر روی مریدین هایی (MERIDIANS)قرار دارند که یک نوع انرژی حیاتی به نام “چی”(QI)در آن ها جریان دارد

گزارش های بین المللی در باره طب سوزنی همگی از موثربودن طب سوزنی در درمان بیماریها حکایت دارد وگاها اثرات باورنکردنی درمانی این روش درمانی “طب سوزنی” را به طب معجزه تبدیل نموده است.در این روش نقاط طب سوزنی همچون چاههایی

هستند که از طریق کانالهای زیرزمینی کاریزی به هم متصل هستن وتا زمانی که انرژی حیاتی کافی از این کانال ها یا مریدین ها به صورت مناسب عبور نماید هیچ گونه بیماری پدیدار نمیگردد

تاریخچه طب سوزنی

براساس مکتوبات موجود تاریخچه طب سوزنی به کشور چین وبه عصر حجر برمیگردد که در آن زمان از سنگهایی به نام “بیا شی” استفاده میشد والبته شواهدی هم مبنی برقدمت این طب در ایران باستان کشف گردیده است.

سوزن های سنگی طب سوزنی مربوط به پنج هزار سال پیش توسط باستان شناسان در کشور چین کشف شده است وبعدها انواع سوزن های سنگی وروش فروکردن سوزن ها در کتب قدیمی همچون “طب داخلی کلاسیک امپراطور زرد” ذکر گردید که امثال این کتب از گنجینه های بی بدیل طب چین باستان به شمار میرود.

تئوری طب سنتی چین

طب سنتی چین(TCM)چندین هزار سال قدمت دارد.براساس این تئوری سلامت فرد در تعادل بین “یین”(YIN)و”یانگ”((yang)برقرار میگردد. با استفاده از طب سوزنی جریان”چی”وجریان خون در کل بدن تنظیم شده وهر نقطه ای کاهش یا افزایش جریان “چی” وبی تعادلی بین “یین” و”یانگ ” داشته باشد تنظیم میگردد واین یعنی حفظ سلامتی ویا برگشتن به حالت تعادل .طب سنتی چین همچون دیگر طب های کل نگر به بدن به یک دید کلی می نگرد به گونه ای که چندین سیستم عملکردی در آن درگیر هستند.چینی ها به این سیستم ها اصطلاحا”زانگ فو”(ZANG FU) میگویند که زانگ به معنی ارگان های توپر بدن(کبد-کلیه-طحال)وفو به معنای اندام های توخالی بدن مثل(معده وروده ها) میباشد.از منظر طب سوزنی بیماری به معنی به هم خوردن تعادل بین”یین”.”یانگ”.چی وخون میباشد که با اصلاح نمودن یک یا چند سیستم عملکردی از طریق استفاده از سوزن یا طب فشاری در نقاط خاصی از بدن که به آنها نقاط طب سوزنی گفته میشود میتوان تعادل از دست رفته را اصلاح وبیماری را درمان کرد.

مریدین ها ونقاط طب سوزنی

اکثر نقاطی که در طب سوزنی از آنها برای درمان بیماری ها استفاده میشود بر روی دوازده مریدین اصلی ودو مریدین دیگر از”هشت مریدین اگسترا” به نامهای مریدین دو(DU)و رن(REN) )قرار دارندکه در مجموع چهارده مریدین را تشکیل میدهند والبته اخیرا وبراساس تحقیقات انجام شده مباحثی در ارتباط با مریدین های اگسترا دیگری نیزموجود میباشد که در کتب تخصصی تر قابل بحث میباشد

12 مریدین اصلی که منطبق بر سیستم های عملکردی شان هستند عبارتنداز

• 1-ریه-(LUNG-LU)

• 2-روده بزرگ-(LARGE INTESTINE-LI)

• 3-معده-STOMACH-ST))

• 4-طحال-(SPLEEN-SP)

• 5-قلب-(HEART-HT)
• 6-روده کوچک-(SMALL INTESTINE-SI)
• 7-مثانه -(BLADDER-BL)
• 8-کلیه-(KIDNEY-KID)
• 9-پریکارد –(PERICARDIUM-PC)
• 10-سان جیائو-(SANJIAO-SJ)
• 11-کیسه صفرا-(GALL BLADDER-GB)
• 12-کبد-(LIVER-LR)

که این دوازده مریدین بصورت عمودی ودوطرفه وقرینه در بدن قرار دارند وهر کدام از این مریدین ها بطور داخلی با یکی از 12 ارگان های” زانگ فو” مرتبط میباشد.بنابراین شش مریدین یانگ (تقریبا معادل “زانگ)وشش مریدین
یین(تقریبا معادل”فو”) در بدن وجود دارد .
به عبارت دیگر 3مریدین “یین”و3 مریدین”یانگ” در هر دست و3 مریدین یین و3 مریدین یانگ در هر پا وجود دارد که درنقاط طب سوزنی خاصی از بدن مریدین های یین ویانگ با هم تلاقی دارند که از نظر برقراری تعادل جریان “چی” و در درمان بسیار حایز اهمیت میباشد.

اصول تشخیصی در طب سوزنی

1-تشخیص از طریق وضعیت زبان

در طب سنتی چین مشاهده زبان بیمار نقش بسیار مهمی در تشخیص بیماری دارد.در هنگام معاینه زبان برای تشخیص بیماری باید پوشش زبان وبدنه آن را کاملا جدا از هم دیده وبه صورت مجزا بررسی کنیم

ظاهر بدنه زبان اطلاعاتی در مورد وضعیت داخلی بدن و”یین”بدن وتوان وقدرت بیمار را به مانشان میدهد و پوشش زبان بیانگر تعادل ویا عدم تعادل متابولیسم مایعات بدن میباشدیک زبان سالم وطبیعی دارای پوششی نازک وشفاف وبدنه ای به رنگ قرمز روشن میباشد

2- تشخیص از طریق وضعیت نبض بیمار

پزشک طب سوزنی می تواند با گرفتن نبض بیمار از مشکلات داخلی بدن او اطلاعات زیادی به دست آورد برای مثال اگر نبض بیمار کند وآهسته بزند(کمتر از 4نبض در هر بار نفس کشیدن در بالغین)نشان دهنده وجود سرما در بدن بیمار میباشد در حالی که اگر

نبض تند بزند(بیشتر از 5 نبض در دقیقه در هر بار نفس کشیدن بالغین) بیانگر وجود حرارت زیاد در بدن بیمار میباشد

3-تشخیص از طریق نقاط رفلگسی بدن


پزشک طب سوزنی میتواند با معاینات نقاط خاص رفلگسی بدن همچون نقاط روی لاله گوش(اوریکولار) وکف دست ویا کف پا و وابسته به نوع واکنش بیمار در زمان معاینه نقاط طب سوزنی مناسب را انتخاب نموده ودرمان را آغازنماید

روش های اعمال سوزن در طب سوزنی و انواع سوزن


طب سوزنی به دو صورت چینی(CHINES) و غربی (WESTERN) در حال حاضر در تمام دنیا انجام میگردد که هر دو دارای ریشه ی مشترک تحت عنوان طب سنتی چینی(TCM) میباشند. در روش غربی معمولا از سوزن های با سایز های کوچک تر (حداکثر 30 * 25 ) استفاده میگردد در حالی که در روش چینی حتی میتوان تا سایز های ( 90 * 30 ) هم استفاده نمود. از این رو متدهای اعمال سوزن ( عمود، ابلیک، مماس) درتکنیک های مختلف در این دو روش با هم متفاوت میباشد.انواع مختلف سوزن “طب سوزنی” وجود دارد .در چین باستان 9 نوع سوزن در طب سوزنی مورد استفاده قرار میگرفت.امروزه متداولترین سوزن به صورت فلزی شکل((thread-like است که از فولاد ضد زنگ ساخته شده است.گاهی اوقات و در درمان بعضی بیماری های خاص از سوزن های نقره یا طلا استفاده می گردد

انواع سوزن ها از نظر شکل و کاربرد

علاوه بر سوزن های نخ مانند طب سوزنی که به صورت رایج مورد استفاده قرار میگیرد.تعدادی از انواع سوزن های خاص دیگری وجود دارد که میتواند در شرایط و بیماری های خاصی مورد استفاده قرار گیرد .که در این بخش به اختصار در مورد آن ها توضیح داده میشود:


1-سوزن های سه لبه:


این یک سوزن ضخیم با دسته گرد ونوک تیز و مثلثی شکلی است که در موارد خاص مورد استفاده قرار میگیرد

2-(plum blossom needle)سوزن سون استار:


این سوزن که به نامهای دیگری همچون “سوزن هفت ستاره” یا”سون استار” نیز نامیده میشود از خانواده سوزن های فیلیپینی است که مشابه یک چکش با سری که 7سوزن بر روی آن است ودسته ای بلند و اغلب انعطاف پذیر دارد شناخته میشود که در موارد خاص همچون تحریک پوست در کلاژن سازی وتحریک رشد مو در کف سر مورد استفاده قرار میگیرد

3-سوزن های درون پوستیIntradermal needles


این نوع سوزن های بسیار نازک وبسیار کوتاه اغلب در نقاط خاص بویژه در طب سوزنی گوش(اوریکولوتراپی)مورد استفاده قرار میگیرد.این نوع سوزن ها اغلب با نوارهای ضد آب پوشانده شده و در درمان دردهای مزمن وترک اعتیاد مورد استفاده قرار میگیرد

4-سوزن های فشاری(press needles):


این نوع سوزن معمولا در درمان هایی که لازم است سوزن مدت طولانی در نقاط خاص باشد مورد استفاده قرار میگیرد که اغلب در طی سوزنی گوش استفاده گسترده دارد

5-سید یا دانه های گیاهیEar seeds-press seeds-pallets


این محصولات اگرچه سوزن نیستند ولی اغلب به جای سوزن در نقاط خاص بالاخص در طب سوزنی گوش مورد استفاده قرار میگیرند که گاها به بیمار گفته میشود در طول روز چند مرتبه آن ها را فشار دهد

سایز سوزن ها در طب سوزنی


سایز بندی در سوزن ها به گونه ای است که عدد اول نشانگر قطر سوزن و بر حسب سانتی متر وبه صورت اعشاری (A) و عدد دوم نشانگر طول سوزن و بر حسب میلی متر (B) میباشد.
برای مثال:
A(mm) *B (cm)
0/30 cm * 40mm
0/13cm * 7mm
0/25cm *25mm

ساختار های تشکیل دهنده سوزن


هر سوزن از یک قسمت به عنوان دسته (handle) و یک بخش باریک تر که وارد بدن میشود تحت عنوان بخش ورودی (insertion part) تشکیل شده است. سوزن ها انواع مختلفی از جهت جنس و آلیاژ تشکیل دهنده دارند، که شامل استیل ( پر کاربردترین) ، مسی- طلا ( در موارد پوست های حساس) و نقره میباشد.
روش های اعمال سوزن در طب سوزنی
1- روش عمودی (perpendicular) : سوزن در این تکنیک به صورت عمودی و با زاویه 90 درجه اعمال میشود.
2- روش مایل(oblique) : سوزن در این تکنیک به صورت مایل و با زاویه 45 درجه اعمال میشود.
3- روش عرضی (transverse) : سوزن در این تکنیک به صورت مایل با زاویه 10 درجه اعمال میشود.
4- روش سوپرفیشیال (seperfacial) : سوزن در این تکنیک کاملا سطحی و مماس با پوست بدن اعمال میشود.

واحد اندازه گیری در طب سوزنی


واحد اندازه گیری در طب سوزنی CUN(چون) میباشد که معادل عرض بند میانی انگشت شست دست بیمار میباشد ودر این مجموعه به اختصار به نام واحد ذکر گردیده است .لازم به ذکر است که وسیله ای به نام چون متر((CUN METERوجود دارد که در ابتدا برای دوستان مبتدی جهت اندازه گیری توصیه میشود